Yer Üstünde Bir Hücre

Gazimağusa’da tarihi bir yapı olmakla birlikte kıymetli Türk yazar Namık Kemal’in geçici meskeni olarak bilinmektedir.

Türk edebiyatının Shakespeare’i olarak bilinen Kemal, hayatının 38 ayını 1873-1876 yılları arasında bu binada geçirmiştir.

Potansiyel bir devrimci ve tehdit olarak görülen Kemal, 9 Nisan 1873’te İstanbul’daki Gedik Paşa Tiyatrosu’nda, Silistre Kuşatması merkezli bir drama olan ‘Vatan yahut Silistre’ adlı oyununun ilk gösteriminden kısa bir süre sonra Sultan Abdülaziz tarafından sürgüne gönderilmiştir. Oyun, milliyetçilik ve liberalizmi teşvik ettiği için Osmanlı hükümeti tarafından tehlikeli kabul edilmiştir.

Kemal’in sürgün edildiği binanın bulunduğu yer aslında Venedik Palazzo del Proveditore’nin bir parçasıydı ancak şu anda bulunduğu kodes, Osmanlı döneminde yıkık sarayın bir köşesinde inşa edilmiştir.

Binanın iki zıt katı vardır – alt katında Osmanlı öncesi Lüzinyan mimarisi, üst katı ise belirgin bir şekilde Osmanlı tarzındadır. Bina L şeklinde olup alt kat kesme taştan yapılmışken, üst kat çıta ve alçı kullanılarak inşa edilmiştir.

Sadece bir kubbeli tavanıyla birlikte zemin kat dikdörtgen şeklindedir ve Venedik Sarayı’nın avlusuna açılan düşük kemerli giriş kapısı ve demir parmaklıklı penceresi vardır. Zindan olarak tanımlansa da yeraltında değildir.

Namık Kemal Magusa’ya geldiğinde ilk olarak zemin katta kalmıştır. Sonradan bulunan daha ayrıntılı notlarında, ilk hücre çok karanlık ve yaşamak için uygun olmayan bir yer olarak tanımlamıştır. oda gerçekten on metrekarenin biraz üzerindedir ve odada mobilya yer almamaktadır.

Bir süre sonra Kıbrıs Valisi Veysi Paşa’nın izniyle üst kata nakledilmiştir. Binanın yan tarafındaki dik taş merdivenler, iki büyük penceresi, ön tarafa inişi ve mermer zemini olan bu kata çıkmaktadır. 

Abdülaziz tahttan indirildiğinde, Namık Kemal V. Murad tarafından affedilmiş ve 29 Haziran 1876’da İstanbul’a dönmüştür. Namık Kemal, Gazimagusa zindanında ‘Gülnihal’ ve ‘Akif Bey’ oyunlarını kaleme almıştır. 

Zindanın doksanlı yıllardaki restorasyonu, sonradan kıymeti bilinmiş yazarla ilgili pek çok eşyayı ve belgeyi barındıran bir müze olarak kullanılmasına müsaade etmiştir.

Aynı zindan, söylentilere göre Birinci Dünya Savaşı sırasında İngiliz yetkililer tarafından da kullanılmıştır.

Namık Kemal’in bronz bir büstü, zindan karşısında, kendi adını taşıyan meydana bakmaktadır. Türkiye Cumhuriyeti’nin kurucusu Mustafa Kemal Atatürk’ün Namık Kemal’in eserlerine önemli bir ilham kaynağı olmasıyla yaptığı göndermeler gibi, yazar bugün de Türkiye ve Kuzey Kıbrıs’taki pek çok kişi için edebi kahraman statüsünde yer almaktadır.

Harita